Archeologische opgraving in Alphen: Oktober Maand van de Geschiedenis
GEMEENTE ALPHEN AAN DEN RIJN – In de afgelopen maand oktober, de Maand van de Geschiedenis, is elke dag een andere Romeinse vondst uit gemeente Alphen aan den Rijn ‘in het zonnetje’ gezet. De artefacten zijn opgegraven binnen onze gemeentegrenzen, maar zijn vaak niet te zien in een van onze musea.
De vondsten zijn maar een hele kleine greep uit de duizenden en nog eens duizenden Romeinse artefacten die in de loop der jaren uit de bodem zijn gekomen. Gemeente Alphen aan den Rijn ligt namelijk langs de Romeinse Limes. Dit is de noordwestelijke grens van het Romeinse Rijk. In het jaar 47 heeft keizer Claudius de Rijn als grensrivier benoemd. Aan het einde van de eerste eeuw is langs de rivier de limesweg aangelegd. Rond het jaar 125 is deze weg als een geheel gerenoveerd in opdracht van keizer Hadrianus. Dit is de Romeinse weg die zo ongeveer bij elk nieuwbouwplan in de buurt van de zuidelijke oever van de Oude Rijn wordt gevonden. De hele Nedergermaanse Limes, de Romeinse grens langs de Rijn, is een Unesco Wereld Erfgoed.
Bijzondere vondsten uit gemeente Alphen aan den Rijn worden tentoongesteld in het Archeologiehuis Zuid-Holland / Romeins Museum aan de Archeonlaan. Hier is vooral veel te vinden uit de opgravingen van castellum Albaniana in het centrum van Alphen-Stad. Een aantal vondsten uit castellum Nigrum Pullum is te zien in café De Haven op het terrein van Ipse de Bruggen, naast het opgravingsterrein van dat castellum. Er zijn ook Alphense Romeinse spulletjes te zien in het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) Leiden.
Verder is er vooral een collectie die niet in musea te zien is. Een deel hiervan is eigendom van het RMO Leiden, maar wordt niet tentoongesteld. Hetzelfde geldt voor het Archeologisch Depot, hier worden artefacten uit archeologische opgravingen uit de hele provincie Zuid-Holland bewaard. Deze worden ook niet tentoongesteld. Wel hebben zowel het RMO als het Archeologisch Depot veel van hun collectie online toegankelijk gemaakt. Daarnaast is er de catalogus Gered uit de Grond, hierin zijn vondsten van amateurs verzameld.
De artikelen uit de Maand van de Geschiedenis vormen samen een overzicht van het soort Romeinse vondsten in gemeente Alphen aan den Rijn. Omdat de Limes een Romeinse militaire zone is, zijn het vooral militaire vondsten. De aandacht lag een halve eeuw geleden ook erg op een traditioneel beeld van de Romeinen: het leger. Daarom was er veel aandacht voor het opgraven van castella, de Romeinse grensforten, en zijn de dorpen hieromheen onderbelicht. Dit geldt overigens vooral voor onderzoeken en publicaties, al komt hier wel verandering in.