Avifauna belangrijke spil in het instandhouden van bedreigde diersoorten

ALPHEN AAN DEN RIJN - Vorige week berichtte Vogelpark Avifauna dat de nieuwgeboren kiwi het niet gered heeft. ‘Maar met kiwi Tuatahi gaat het goed’, laat Joost Lammers, collectiebeheerder van Avifauna, weten. ‘Tuatahi is een paar weken geleden naar een dierentuin in het Tsjechische Pilsen vertrokken om daar voor nakomelingen te zorgen.’

Tuatahi was in 2018 de eerste kiwi die geboren werd in een Nederlandse dierentuin. Het fokken met kiwi’s is lastig, omdat de vogel solitair is. ‘Het is niet makkelijk om ze bij elkaar te brengen. Als ze elkaar mogen, is er wel een goede kans op een jong. Daarbij is de broedtijd lang. Een kiwi - dit doet het mannetje, het vrouwtje is dan al vertrokken - broedt ongeveer tachtig dagen. Door deze lange broedtijd kan er makkelijker wat misgaan. Ook legt de kiwi maximaal twee eieren.’

Een kiwi is een nestvlieder. De jongen zijn snel zelfstandig. In vijf tot zes dagen hebben ze hun inwendige dooier opgegeten, vervolgens rapen ze zelf hun kostje bij elkaar.

Een tweede leg met het kiwi-stelletje dat Avifauna heeft, komt er dit jaar niet. ‘De moederkiwi is erg jong. Ze legt grote eieren wat enorm veel energie kost. Volgend jaar proberen we het opnieuw.’

Instandhoudingsprogramma

De Noordereilandkiwi staat op de rode lijst van bedreigde vogelsoorten. Om die reden is een internationaal instandhoudingsprogramma gestart. Er is slechts één wereldbreed programma buiten Nieuw-Zeeland dat gecoördineerd wordt door een Amerikaanse dierentuin, waar Avifauna deel van uitmaakt. ‘Bij het programma in Nieuw-Zeeland is het doel de kiwi’s die geboren worden terug te zetten in de natuur. De komst van predatoren, meegenomen door de mens, zorgden dat de kiwi er bijna uitstierf. Dit hebben ze onder controle. In Nieuw-Zeeland groeit de populatie.’

De kiwi’s die buiten Nieuw-Zeeland geboren worden, vinden hun weg naar andere dierenparken om daar voor nakomelingen te zorgen. Dat geldt voor alle dieren die in dierentuinen geboren worden. ‘Van deze dieren weet je hun afkomst en hun stamboom. Hierdoor kunnen we ervoor zorgen dat de populaties in dierentuinen genetisch zo gezond mogelijk blijven door bepaalde dieren juist wel of niet voor nakomelingen te laten zorgen. Dat is ook de reden waarom dierentuinen geen dieren meer uit het wild hoeven halen.’

Traditie

Pamela Stolze van Avifauna noemt het bijzonder hoe betrokken de Nieuw-Zeelanders zijn bij het instandhoudingsprogramma van de kiwi buiten de landsgrenzen. ‘Ze houden zich vast aan de traditie. Elke kiwi die in het programma geboren wordt, moet een Maori-naam krijgen. Daarbij moeten we alle veren die onze kiwi’s verliezen, verzamelen en naar Nieuw-Zeeland sturen. Hiervan maken ze Maori-kleden die ze gebruiken voor hun rituelen. Zij zien de kiwi’s die in dierentuinen buiten Nieuw-Zeeland geboren worden als hun eigendom. Wij hebben ze slechts in bruikleen. We moeten dus respect tonen. Deze gedachte vinden we mooi.’

De kiwi is niet het enige dier in een instandhoudingsprogramma waar Avifauna zich voor inzet. Zij zit in ruim vijftig van de in totaal vierhonderd internationale programma’s. Lammers is ook coördinator van de programma’s voor de dubbele neushoornvogel, de witkopgieren en de helmkasuaris.

Helmkasuaris

‘De helmkasuaris lijkt veel op de kiwi. Het is ook een loopvogel en na het eieren leggen vertrekt moeder, waarna vader de eieren uitbroedt.’ Het paartje in Avifauna heeft een klik. ‘De eieren hebben we uit het verblijf van vader gehaald en in een broedmachine gelegd. Vader broedt op nepeieren. Hij is jong en nogal onstuimig. De kans dat hij de eieren kapot zou maken, was te groot. Zodra de eieren uitkomen, brengen we ze terug bij vader.’

Succesvol koppel

Van de jaren ‘70 tot begin 21ste eeuw had Avifauna een zeer succesvol koppel dubbele neushoornvogels dat tientallen jongen kreeg. ‘Dubbele neushoornvogels zijn enorm kritisch. Niet alleen in hun partnerkeuze, ook in de plek waar hun nest moet komen. Het was na het overlijden van dit koppel flink zoeken naar een nieuw paartje. Maar inmiddels hebben we een stelletje en ook zij heeft al enkele jongen grootgebracht.’

Witkopgieren

Een bijzonder verhaal is die van de komst van de witkopgieren. Een aantal jaar geleden was er een grote inbeslagname in Italië. Daarbij werden zestig gieren geconfisqueerd, waaronder witkopgieren. ‘Italië zocht een opvanglocatie. Wij gaven aan dat we voor de witkopgieren wel een volière wilden gebruiken. We moesten dan wel een instandhoudingsprogramma opzetten, aangezien dat nog niet bestond. En omdat het in Afrika slecht gaat met de gieren staat de vogel op de rode lijst. De gieren in Afrika worden vergiftigd door stropers, omdat zij de locaties verraden waar ze dieren doden.’

Het ultieme doel van de meeste instandhoudingsprogramma's is de jongen terug te brengen in de natuur - Joost Lammers, collectiebeheerder van Avifauna

‘Het instandhoudingsprogramma, met als ultieme doel het terugbrengen van de jongen in de natuur, kan natuurlijk alleen slagen als in Afrika het probleem met de stropers wordt aangepakt. Anders fokken we voor de stropers. Maar daar wordt momenteel hard aan gewerkt’, zegt Stolze. ‘Terwijl gieren enorm belangrijk zijn’, maakt Lammers duidelijk. ‘Wanneer de gieren afnemen, nemen ziektes toe. Zij ruimen op. Daarom verzorgen we regelmatig een Vulture Awareness Day om te laten zien hoe belangrijk gieren zijn. Schoolklassen komen langs en spelen een gifspel waarmee we dit uitleggen.’

Lees ook: Pleegkuikens moeten bedreigde gieren redden: ‘Ze voorkomen de uitbraak van pandemieën’