Gemeenten over Gaza: ‘Het is wel een worsteling, u merkt dat ik mijn woorden heel zorgvuldig kies’

22 juni 2025 om 9.00 uur   ·   Omroep West

GEMEENTE ALPHEN AAN DEN RIJN - Wat moet je als gemeente met de situatie in Gaza? Menig gemeenteraad, raadsfractie of raadslid komt voor deze afweging te staan, nu burgemeester Femke Halsema van Amsterdam een statement heeft gemaakt. Veel overwegingen spelen een rol: van politieke kleur tot maatschappelijke onrust, maar ook de vraag of de lokale politiek er wel over gaat. 'Vooral voor middenpartijen is het een worsteling.'

'Het gebeurt niet vaak dat gemeenten zich uitspreken over nationale of zelfs internationale politiek', zegt Geerten Boogaard tegen Omroep West, mediapartner van Studio Alphen. Maar daar voegt de hoogleraar decentrale overheden aan de Universiteit Leiden meteen aan toe: 'Het is ook niet helemaal nieuw.'

Als voorbeelden geeft hij gemeenten die zich uitspraken tegen apartheid in Zuid-Afrika of tegen kernwapens. Nu is daar de situatie in Gaza, waar een aantal gemeenten al een standpunt heeft ingenomen en andere gemeenten zijn nog bezig met moties.

Vooral bij de kleinere gemeenten staat het punt nog niet op de politieke radar.

In de gemeenteraad van Alphen aan den Rijn heeft GroenLinks het initiatief genomen om met een motie te komen. Gemeenteraadslid José Huls gaat voorzichtig te werk. 'Het is wel een worsteling, u merkt dat ik mijn woorden heel zorgvuldig kies', zegt de fractievoorzitter van de grootste oppositiepartij.

Er valt ook regelmatig een kleine stilte terwijl ze haar verhaal vertelt. 'We duiken met deze motie niet inhoudelijk in het conflict. We willen geen polarisatie, maar juist verwoorden wat iedereen vindt: dat we de situatie zoals die daar nu is, niet kunnen accepteren.'

Om die reden heeft de GroenLinks-voorvrouw met haar fractie besloten het woord 'genocide' niet in de motie gebruiken.

Ventiel

'Ik vind dat het nog best lang heeft geduurd voordat de eerste gemeenten zich uitspraken', zegt hoogleraar Boogaard. 'De lokale politiek heeft ook de functie van een ventiel. Loopt het ongenoegen op in de gemeenschap, dan gaat de lokale overheid dat gevoel spiegelen', legt hij uit.

Boogaard vervolgt: 'De gemeente gaat er natuurlijk niet over en dat weten ze zelf ook heus wel. Toch kan die ventielfunctie het legitiem maken.' Maar zelfs als veel gemeenten zich uitspreken, blijft het niet veel meer dan 'een signaal': 'Het kabinet hoeft er niets mee.'

Ook bij het opstellen van de motie in de gemeenteraad van Alphen aan de Rijn, komt die 'ventielfunctie' van de lokale politiek terug. 'Dit leeft onder inwoners van Alphen. Mensen zien de beelden op televisie en voelen zich machteloos', meent GroenLinks-raadslid José Huls. 'Er zijn gevoelens van grote zorg. Daarom kunnen we er niet langer stil over blijven.'

'Er is nu een beweging van onderop. Dat zie je ook aan de rodelijndemonstratie in Den Haag in mei, waar ik zelf ook was.' Dit is reden voor het raadslid om nu door te pakken 'en het kabinet onder druk te zetten'. Daarnaast heeft Huls ook naar de gemeenten om Alphen heen gekeken: 'Leiden en Gouda hebben zich ook uitgesproken.'

'Voor GroenLinks gemakkelijker te maken'

Dat is volgens hoogleraar Geerten Boogaard ook een dynamiek die op gang komt: na de ene gemeente gaat de andere gemeente ook kijken of ze actie moet ondernemen. 'Je wil wel aan de goede kant van de geschiedenis staan.'

Maar die afweging maken is voor de ene partij lastiger dan voor de ander, weet hij. 'Het is vooral een worsteling voor middenpartijen als CDA, VVD, PvdA en zelfs ChristenUnie. Die hebben het lastig. Voor een partij als GroenLinks is deze afweging gemakkelijker te maken'.

Gemeenten mogen dus signalen afgeven en het heeft zelfs een belangrijke functie in de samenleving. Maar, zijn er geen belangrijke lokale zaken waar de gemeenteraad beter haar tijd en energie in kan steken?

'Dat doen we ook', zegt het Alphense raadslid José Huls. 'We hebben ons de tandjes gewerkt om dit te doen, maar ook al het werk wat gedaan moet worden voor Alphen.'

De motie van Huls heeft in de gemeenteraad toch nog heel wat debat opgeleverd, waarbij partijen vooral vonden dat het onderwerp niet thuishoort in een gemeenteraad. Ook vond een aantal raadsleden dat de motie alsnog polariserend was.

Uiteindelijk stemden Nieuw Elan, VVD, ChristenUnie, RijnGouweLokaal, SGP, Forum voor Democratie en Ons Alphen tegen de motie. Bij CDA was er één stem voor en vier tegen. Het voorstel om als Alphen aan den Rijn een statement te maken werd daardoor met 23 stemmen tegen twaalf verworpen.

Bron: OMROEP WEST

Lees ook: Gemeenteraad verdeeld over verzoek aan kabinet om oorlog in Gaza te stoppen