Gemeentehuis zo lek als een mandje: politieke partijen en bestuurders zetten ‘vuile was’ buiten
GEMEENTE ALPHEN AAN DEN RIJN – Er zijn een paar interessante vragen rond de crisis in de Alphense politiek. Een ervan is: hoezo komen geheime, vertrouwelijke en interne stukken naar buiten? Waarom is iets geheim of vertrouwelijk en is dat wel terecht? En een andere vraag is of de gemeente nog bestuurbaar is nu iedereen de ‘vuile was’ buiten heeft gezet.
De Alphense politieke crisis is de uitkomst van pakweg een jaar vol oplopende conflicten. De aanleiding is het mislukken van de transitie in de jeugdhulp. Er ontbrak aan alle kanten vertrouwen, zoals blijkt uit brieven van onder meer de directie van Oog voor Thuis. Het min of meer gedwongen overdragen van de portefeuille sociaal domein door oud-wethouder Noordermeer is een uiting van wantrouwen binnen het college van burgemeester en wethouders (B&W). En ook de ontslagbrief van Noordermeer, die op 17 april is binnengekomen bij de Alphense gemeenteraad, staat bol van onderlinge narigheid.
Ondertussen kwam er de laatste maanden steeds meer in de openbaarheid. Soms omdat raadsleden vragen stelden of opmerkingen maakten tijdens openbare vergaderingen. Soms omdat er openbare brieven, of andere stukken, bij deze vergaderingen hoorden. En soms omdat verschillende politici vertrouwelijke stukken toch in de openbaarheid brachten, meestal via de media.
Geheim of vertrouwelijk
Nu is er onderscheid tussen geheime en vertrouwelijke stukken. Een geheim stuk wordt over het algemeen door de gemeenteraad vastgesteld. Het gaat dan vrijwel altijd over geld, maar bijvoorbeeld ook over kandidaten voor de functie van burgemeester. Het geheim verklaren gebeurt in een raadsvergadering en het is strafbaar om te ‘lekken’.
Vertrouwelijke stukken zijn niet geheim, maar zij zijn ook niet openbaar. Deze stukken worden soms ‘achter een slotje’ gezet in het gemeentelijke systeem waar de informatie voor de gemeenteraad staat. De gemeenteraadsleden kunnen hier dan wel naar kijken, maar inwoners of de media niet. Over deze stukken is regelmatig verschil van mening. Volgens veel politieke partijen worden stukken vaak ten onrechte achter een slotje geplaatst om de ‘schone schijn’ op te houden.
Daarnaast zijn er ook allerlei interne stukken die openbaar zijn, maar zij zijn niet gemakkelijk te vinden. Ook zijn er niet openbare stukken. Meestal omdat het om zaken gaat die niet direct bestemd zijn voor inwoners en soms omdat het om personen gaat.
WOO-verzoeken
Zowel vertrouwelijke stukken als interne stukken vallen in principe onder de Wet Open Overheid (WOO). Deze wet regelt het recht op alle informatie van een overheid en regelt de transparantie van de handel en wandel van een overheid. Iedereen kan een WOO-verzoek doen en de informatie moet dan worden gegeven. Over de gang van zaken bij de Alphense jeugdhulp zijn WOO-verzoeken gedaan door het AD en door Follow the Money.
Een deel van de stukken waar het om gaat, is inmiddels openbaar. Dit betekent dat deze niet alleen door de aanvragers kan worden ingezien, maar door iedereen. Wethouder Gert-Jan Schotanus heeft daarbij ook brieven gevoegd die buiten de datum van het WOO-verzoek vallen. ‘Deze brieven duiden wel de context. Hierover heb ik een debat gehad met Ank de Groot van RGL. Het gaat dus niet om de aangifte (van aanranding, red.) of het BING onderzoek. De brieven die ik gedeeld heb met het AD zijn namelijk niet geheim.’
Aangifte is niet openbaar
De aangifte wegens aanranding van oud-wethouder Anouk Noordermeer tegen wethouder Relus Breeuwsma heeft zaterdag 10 mei de voorpagina van het AD gehaald. Deze aangifte wordt nu onderzocht. Het opmerkelijke hieraan is niet de aangifte zelf, hoe vervelend ook voor de betrokkenen, maar de manier waarop deze bekend is geworden.
In Nederland zijn aangiften namelijk niet openbaar. Het is ook niet verplicht om een aangifte tegen een wethouder te melden bij een gemeente of gemeenteraad. De aangifte wegens aanranding is echter wel gedeeld met alle fractievoorzitters. Minstens een van hen heeft dit vervolgens aan een journalist gemeld, die de aangifte in de krant heeft gepubliceerd.
De aangifte heeft nog meer olie op de politieke golven gegooid. Het CDA heeft een steunverklaring voor haar wethouder Breeuwsma op facebook geplaatst en aan de media gezonden. De VVD heeft geen steunverklaring voor oud-wethouder Noordermeer gegeven. Andere partijen geven officieel geen mening, maar zeggen wel: ‘iedereen is onschuldig tot het tegendeel gebleken is’.
BING-onderzoek
In het afgelopen jaar is, dit is bevestigd door verschillende bronnen uit de Alphense politiek, een BING-onderzoek naar oud-wethouder Anouk Noordermeer gedaan. Als een gemeente vermoedt dat er sprake is van integriteitsschendingen, intimidatie, pestgedrag of fraude, kan een BING-onderzoek worden gedaan. Zo’n onderzoek wordt gedaan door Bureau Integriteit.
Een BING-onderzoek gaat meestal gepaard met onrust en ruis in de organisatie. Volgens politieke bronnen was echter juist de, door het debacle in de jeugdhulp ontstane, onrust binnen de ambtelijke organisatie aanleiding voor het onderzoek naar Noordermeer. Deze onrust blijkt onder meer ook uit de inmiddels openbare stukken via het WOO-verzoek. Daarnaast melden verschillende raadsleden dat zij niet voldoende of niet juist of niet op tijd zijn geïnformeerd over de gang van zaken in de Alphense jeugdhulp, het zou onder meer gaan over de overschrijding van het budget voor jeugdhulp met minimaal 13 miljoen euro.
Een BING-onderzoek is altijd vertrouwelijk, omdat het om een of meer personen gaat. Het onderzoek is uiteindelijk besproken tijdens een fractievoorzittersoverleg. Uit deze bespreking is informatie gelekt.
Is Alphen nog bestuurbaar?
Kort samengevat is door ongeveer alle politieke partijen informatie ‘gelekt’ naar de media. Het gaat daarbij om het geven van vertrouwelijke stukken en om het voeren van vertrouwelijke gesprekken. Een belangrijke rol speelt daarbij dat veel politici vinden dat teveel stukken het stempel ‘vertrouwelijk’ krijgen. Daarnaast is het wettelijk geregeld dat er openheid van bestuur moet zijn en het bestuur moet transparant zijn. Ook daar wordt niet aan voldaan.
Inmiddels is er een optelsom van grote problemen in de organisatie van de jeugdhulp, het integriteitsonderzoek en de redenen hiervoor, plus de aangifte van aanranding. Dit is allemaal nauw verweven met de politieke problemen door de val van de coalitie. De vraag is nu of gemeente Alphen aan den Rijn nog bestuurbaar is. Burgemeester Peter Rehwinkel wil maandagavond 12 mei in een fractievoorzittersoverleg bespreken hoe het nu verder moet. Rehwinkel doet daarbij een beroep op allen ‘om het belang van onze inwoners en de gemeenschap voor ogen te houden’.
Lees ook: Opgestapte wethouder Anouk Noordermeer voelde zich ‘vele malen’ onveilig bij andere wethouders
Lees ook: B&W en Alphense gemeenteraad zijn het eens: ‘Het gaat nu om het welzijn van de kinderen’