Gedoe rond werkklimaat in Alphens gemeentehuis: ‘Zij zijn in feite bang’
GEMEENTE ALPHEN AAN DEN RIJN – Is er alleen een ‘berg ongenoegens’ onder medewerkers van jeugdhulporganisatie Oog voor Thuis B.V. of gaat het om een ‘verkeerde’ cultuur in de hele gemeentelijke organisatie? Dat is de vraag na maanden met een politieke crisis, gedoe rond de jeugdhulp en een noodkreet van gemeenteambtenaren. Als klap op de vuurpijl wordt dit negatieve beeld bevestigd in de quick scan over de Alphense jeugdhulp van 11 juni.
In maart wordt door een groep ambtenaren een brief met ‘een noodkreet rondom het werkklimaat’ gestuurd naar de waarnemend gemeentesecretaris Flora van den Berg. Dit is de algemeen directeur van de gemeente Alphen aan den Rijn. In haar antwoordbrief aan het Management Team Sociaal Domein zegt Van den Berg: ‘Ik heb geconstateerd dat er sprake is van een werkklimaat dat als onveilig wordt ervaren. De signalen die ik daarover heb ontvangen zijn zo veelvuldig, dat ik onmogelijk kan spreken van incidenten of toeval.’
In de wandelgangen is al veel langer bekend dat het niet allemaal ‘pais en vree’ is in het Alphense gemeentehuis. Zowel ambtenaren als politici geven naar buiten toe signalen af over ruzies en ongenoegens. Er heerst binnen en buiten de ‘glazen kas’ een informeel beeld dat er veel gedoe is achter de schermen. De ontslagbrief van de derde interim-directeur van Oog voor Thuis B.V., de Alphense jeugdhulporganisatie, is de katalysator waardoor de pan figuurlijk overkookt. In een paar weken tijd rollen er meer koppen in het Alphense gemeentehuis.
Situatie bij Oog voor Thuis
De eerste die zich uitspreekt, maar zeker niet de laatste, is Leonie Cornelissen, de directeur van Oog voor Thuis. In haar ontslagbrief van 21 februari staat: ‘Dit besluit is genomen vanwege de onmogelijkheid om de organisatie op een veilige en verantwoorde manier te leiden, gezien de structurele tekortkomingen in de samenwerking met de gemeente.’
Haar zienswijze wordt bevestigd door de Raad van Commissarissen die eveneens opstapt en door een brief van het Management Team. In deze brief staat onder meer: ‘Wij kijken met pijn in het hart en groeiende frustratie terug’ en ‘wordt het ons door de gebrekkige en trage samenwerking met de gemeente bijna onmogelijk gemaakt om te doen wat nodig is’. De kern van de zaak is: ‘De gemeente grijpt in waar het niet zou moeten, laat ons in onzekerheid als we om richting vragen en schuift verantwoordelijkheden af wanneer het lastig wordt.’
Situatie bij Sociaal Domein
Vervolgens vertrekt op 11 maart de directeur Sociaal Domein. Het college van burgemeester en wethouders (B&W) heeft in een overleg met de waarnemend gemeentesecretaris aangegeven dat: ‘De verbinding met de directeur Sociaal Domein structureel onvoldoende en verstoord is.’ Gert van den Ham, wethouder financiën, meldt dat hij ‘telkens verrast wordt door financiële tegenvallers’ en ‘niet adequaat inregelen van werkprocessen’. B&W denkt dat de directeur Sociaal Domein ‘niet in control is’ én er is geen vertrouwen dat daar verandering in wordt aangebracht.
Van den Berg meldt in haar brief dat zij daarom op 10 maart een gesprek heeft gevoerd met de directeur Sociaal Domein. De uitkomst is: ‘Ik heb geconcludeerd dat er sprake is van een onwerkbare situatie’. Er zijn verschillende scenario’s besproken, waaronder vertrek van de directeur Sociaal Domein. ‘Dat is mijns inziens niet het meest wenselijke scenario’, meldt zij. Desondanks is dit wel de keuze die door de directeur Sociaal Domein wordt gemaakt.
Situatie in het college van B&W
Ruim een week later, op 19 maart, draagt wethouder Anouk Noordermeer (VVD) de portefeuille Sociaal Domein tijdelijk over aan collega-wethouder Gert-Jan Schotanus (Nieuw Elan). Noordermeer wordt daarbij onder grote druk gezet door de andere collegeleden. Een van de zaken die daarin meespeelt is het aandringen op maatregelen vanuit medewerkers, de gemeentelijke ambtenaren, omdat zij geen vertrouwen hebben in de zittende wethouder. Noordermeer is na afloop van de vergadering woedend op de andere collegeleden en op de coalitiepartners. De verhoudingen zijn vanaf dan totaal verstoord.
Op 1 april barst de bom definitief. De fractie van de VVD stapt uit de coalitie van Nieuw Elan, CDA, D66 en VVD. Op dezelfde dag geeft Noordermeer mondeling haar wethouderschap op. Achteraf blijkt dat rond 1 april door Noordermeer ook een aangifte tegen wethouder Relus Breeuwsma is gedaan wegens aanranding. Anonieme bronnen omschrijven dat incident echter als ‘een ongelukje tijdens een goedbedoeld troostend gebaar na afloop van een emotionele politieke vergadering’.
Ontslagbrief Noordermeer
Anouk Noordermeer stuurt op 17 april haar ontslagbrief naar de gemeenteraad van Alphen aan den Rijn. De inhoud liegt er niet om: ‘Ik heb mij vele malen onveilig gevoeld’ en ‘Wat als persoonlijke worsteling werd gezien was in werkelijkheid het gevolg van structureel denigrerend gedrag dat vrouwen in bestuurlijke posities helaas vaker treft’. Noordermeer stoort zich aan de in haar ogen ‘masculiene patriarchale wijze van omgaan met elkaar’ door haar collega-wethouders.
Als reden voor het neerleggen van haar portefeuille geeft Noordermeer: ‘Ik heb dit gedaan omdat ik zag dat de gemeentelijke organisatie door het vertrek van de gemeentesecretaris en de directeur sociaal domein in rep en roer was.’ Nu zijn er vraagtekens te zetten bij deze laatste interpretatie. Uit de brief van de waarnemend gemeentesecretaris van 17 maart blijkt dat de onrust al veel eerder, namelijk in het afgelopen jaar, is ontstaan. Dit blijkt ook onder meer uit uitingen vanuit de jeugdhulporganisatie Oog voor Thuis en uit individuele brieven plus uit de inhoud van het rapport vanuit de quick scan van KokxDeVoogd.
Top-down besluiten
Gesprekken met de wethouder worden beschreven als ‘nooit opbouwend, altijd afkeurend’. Dit staat in de quick scan van 11 juni door KokxDeVoogd, die op 25 juni aan de gemeenteraad wordt gepresenteerd. Dit beeld bevestigt de stelling in de ontslagbrief aan Noordermeer van kwartiermaker Saskia Oostrom die in juni 2024 haar contract niet verlengd: ‘Op dit moment worden in de uitvoering gesprekken gevoerd over hoe krijgen we de gemeente zover dat ze ons serieus nemen’ en ‘iedereen kan ieder moment op het matje worden geroepen, want zo voelt aan tafel zitten bij jou nadat al een aantal acties zijn ondernemen buiten de gezinsprofessional om’.
Uit de gesprekken, gevoerd door KokxDeVoogd, over de gang van zaken bij jeugdhulporganisatie Oog voor Thuis sinds de oprichting begin 2024, ontstaat een top-down beeld. Zo wordt onder meer gesteld dat ‘naar de beleving werd top-down vanuit de gemeente besloten om een andere invulling door te voeren’. Een ander voorbeeld, via de ketenpartners, is ‘op het preventieve deel van de opdracht een manier van samenwerken op te zetten. Deze ontwikkeling wordt top-down teruggedraaid’.
Machtsmisbruik en intimidatie
De signalen die Flora van den Berg in haar brief van 17 maart beschrijft, zijn niet alleen afkomstig uit het Sociaal Domein. ‘Maar ook vanuit andere domeinen en samenwerkingspartners. Grotendeels richten de signalen zich op de portefeuillehouder jeugd (Noordermeer, red.). Hierbij zijn stevige termen als machtsmisbruik en intimidatie gevallen’. De gemeentesecretaris meldt de signalen en de bijbehorende analyse van het MT Sociaal Domein aan B&W. ‘Hierbij heb ik aangegeven dat de situatie dermate ernstig is, dat er een groot risico is dat de organisatie op korte termijn niet meer kan en wil werken onder de huidige condities’.
Vervolgens volgt op 7 april een eerste balans van de nieuwe tijdelijke directeur-bestuurder van Oog voor Thuis, Sijko Wierenga. Hij stelt onder meer: ‘In discussies hebben het MT/bestuurder een dwingende houding van de wethouder/beleidsmedewerker ervaren over allerhande details’. En sterker nog: ‘De manier waarop (…is…) als intimiderend ervaren. Zij zijn in feite bang.’
Wat nu?
De situatie bij jeugdhulporganisatie Oog voor Thuis B.V. is bekeken door KokxDeVoogd. Het rapport ‘Verzelfstandigen zonder te verzelfstandigen’ staat voor woensdagavond 25 juni op de agenda van de Alphense politiek. Er wordt een (technische) presentatie gegeven door de opstellers van het rapport.
De politieke situatie is een uitdaging. Er is besloten om als gemeenteraad in te zetten op bestuurbaarheid van gemeente Alphen aan den Rijn en partijpolitiek achterwege te laten. Er komt een ‘neutrale’ wethouder bij met inhoudelijke kennis die de andere wethouders niet hebben. De nieuwe wethouder is Judith van Bokhove, zij wordt benoemd op donderdag 26 juni tijdens de gemeenteraadsvergadering.
De organisatieontwikkeling van gemeente Alphen aan den Rijn en de interne rust onder de medewerkers staat als fundament onder het raadsprogramma voor de komende periode tot aan de gemeenteraadsverkiezingen van maar 2026.