Uitslag quick scan naar functioneren Alphense jeugdhulp liegt er niet om: ‘Samenwerking ernstig belemmerd’

19 juni 2025 om 18.00 uur   ·   Eveline J. Verhoeve

GEMEENTE ALPHEN AAN DEN RIJN – Op verzoek van de Alphense gemeenteraad is door onderzoeksbureau KokxDeVoogd een quick scan uitgevoerd naar Oog voor Thuis, de Alphense B.V. voor jeugdhulp. De eindconclusie uit ‘Verzelfstandigen zonder te verzelfstandigen’ is dat de samenwerking heeft gefaald op vier punten: inhoud, proces, relatie en belangen. Dit ondanks de gedeelde visie op jeugdhulp.

De gemeenteraad heeft op 27 maart gevraagd om een extern onderzoek naar de volgende vier vragen:

• Wat zijn de belangrijkste knelpunten die een constructieve samenwerking tussen gemeente en Oog voor Thuis tot nu toe hebben belemmerd?
• Welke concrete verbeteringen zijn nodig zowel op ambtelijk niveau als bij Oog voor Thuis om samenwerking en verbinding tussen de gemeente en Oog voor Thuis te versterken?
• Welke randvoorwaarden moeten worden ingevuld om de opdracht (aan Oog voor Thuis effectief en binnen de gestelde kaders) door Oog voor Thuis uit te kunnen laten voeren?
• Welke ervaringen en inzichten hebben externe stakeholders uit de eerste schil met  betrekking tot de samenwerking en uit voering van de jeugdhulp?

De quick scan is gedaan door onderzoeksbureau KokxDeVoogd. De resultaten zijn inmiddels naar de Alphense gemeenteraad gestuurd. Het rapport met antwoorden op deze vragen, een analyse en adviezen heeft de toepasselijke naam ‘Verzelfstandigen zonder te verzelfstandigen’ gekregen. In het rapport wordt de samenwerking geanalyseerd op vier onderdelen: inhoud, proces, relatie en belangen. Uit de analyse blijkt dat er zoveel knelpunten zijn dat ‘de samenwerking tussen de gemeente en Oog voor Thuis ernstig (is) belemmerd’.

Gesprekken met

Het onderzoek door KokxDeVoogd is gedaan aan de hand van meer dan honderd documenten en minstens dertig gesprekken met betrokkenen. Uit het onderzoek naar documenten blijkt onder meer dat er heel veel documenten ontbreken. Het gaat dan bijvoorbeeld om gespreksverslagen en om notulen van overleggen. Daardoor zijn veel afspraken niet vastgelegd en er is zelfs naderhand in wel aanwezige notulen gewijzigd.

Uit alle gesprekken blijkt dat ‘iedereen’ het eens is met de onderliggende visie uit het Manifest van de Alphense gemeenteraad. De grootste knelpunten zijn hoe de visie moet worden ingevuld in de praktijk en hoe de samenwerking tussen gemeente en de zelfstandige B.V. Oog voor Thuis hoort te verlopen.

Reactie oud-wethouder Noordermeer

KokxDeVoogd heeft haar eigen gespreksverslagen niet voorgelegd aan de mensen waarmee is gesproken. De enige uitzondering is Anouk Noordermeer, die drie dagen de tijd kreeg om te reageren. Zij was als wethouder jeugd en aandeelhouder (namens de gemeente) in de B.V. Oog voor Thuis betrokken bij het hele traject. Zij moest naar aanleiding van de crisis onder druk van het college van burgemeester en wethouders (B&W)  in maart haar portefeuille inleveren. Noordermeer heeft een uitgebreide reactie gegeven, maar zij meldt ook dat: ‘Deze tijd niet voldoende was om een volledige visie en weergave te kunnen geven en daardoor niet akkoord kan gaan met het verslag’.

Krachtenveldanalyse en knelpunten

De methode om de gang van zaken te beoordelen heet krachtenveldanalyse. Het functioneren van de samenwerking tussen gemeente en jeugdhulporganisatie is geanalyseerd vanuit vier gezichtspunten: inhoud, proces, relatie en belangen. ‘Om een samenwerking succesvol vorm te geven, moet het op de inhoud goed zitten, het proces goed ingericht zijn, de onderlinge relaties goed zijn en de belangen niet botsen’, zo is in het rapport te lezen.

De conclusies zijn op alle vier de gezichtspunten onvoldoende:

• Uitgangspunten onvoldoende gedeeld en verankerd (inhoud)
• Inrichtings- en transitieproces onvolledig en Oog voor Thuis onvolledig ingericht (proces)
• Stroef en gekenmerkt door spanningen en onbegrip (relatie)
• Belangen niet in balans (belangen)

De algemene eindconclusie is dat deze vier knelpunten een belemmering zijn voor een succesvolle samenwerking tussen gemeente Alphen aan den Rijn en Oog voor Thuis B.V. En, dat dit vanaf het begin al zo is.

Wat er behouden moet blijven

Nu is niet alles slecht. Er zijn positieve punten die uit alle gesprekken blijken. Zo wil iedereen dat het ‘politieke gedoe’ ophoudt. Van uitvoering tot aan bestuur wil iedereen zich ook vol inzetten voor de kinderen en gezinnen die ondersteuning het meeste nodig hebben.

Wat moet blijven:

• De Alphense visie op jeugdhulp is goed
• De constructie van een overheids-B.V. is goed, want er is geen contract met een tijdsduur (een B.V. is een permanente situatie, red.)

Randvoorwaarden

Uit de gesprekken komen randvoorwaarden die nodig zijn om ‘de opdracht effectief en binnen de kaders’ uit te voeren. Deze voorwaarden zijn:

• Een gedragen en doorleefde visie
• Een nieuwe balans in rolverdeling tussen gemeente en Oog voor Thuis
• Een constructieve dialoog
• Een fundament onder de bedrijfsvoering van Oog voor Thuis
• Herstel van vertrouwen

Voor de visie geldt dat deze een goede uitwerking mist. Ook is het nodig dat de gemeente met één stem spreekt, er is geen ruimte voor een eigen interpretatie van ambtenaren. Voor een betere balans is het aan de gemeente welke keuzes worden gemaakt en aan Oog voor Thuis hoe deze worden uitgevoerd. Een constructieve dialoog gaat onder meer om een meer feitelijk en gestructureerd gesprek. Het fundament onder de bedrijfsvoering van Oog voor Thuis moet verbeterd worden door onder meer een goed onderbouwd aantal medewerkers (fte’s) inclusief een hierbij passende financiering.

Een betere relatie

Een belangrijk punt is dat KokxDeVoogd aanraadt om een overgangsperiode van twee jaar te benoemen. Daarmee heeft iedereen ‘een stip aan de horizon’ waarin gewerkt kan worden aan de randvoorwaarden en vooral aan de onderlinge relatie.

Om de relatie te verbeteren, moet gemeente Alphen aan den Rijn inzien dat er ruimte moet zijn voor een professionele uitvoering van het hoe door Oog voor Thuis. Waarom en wat liggen op het bord van de gemeente.

Een belangrijk punt dat in de gesprekken naar voren is gekomen, is dat er te weinig vaste medewerkers zijn en blijven om relaties mee op te bouwen. Er wordt gevraagd om een vast team vanuit de gemeente en vanuit de jeugdhulporganisatie om op verschillende punten samen te werken.

Het waarom van het onderzoek

KokxDeVoogd heeft het onderzoek gedaan naar aanleiding van de crisis in de Alphense jeugdhulporganisatie Oog voor Thuis B.V.. De directe aanleiding is het opstappen van de directeur-bestuurder Leonie Cornelissen in februari van dit jaar, 2025. Zij spreekt in haar ontslagbrief over: ‘Structurele tekortkomingen in samenwerking met de gemeente’. Dit wordt bevestigd door de Raad van Commissarissen van Oog voor Thuis, die eveneens opstapt, en door een brief van het management team (MT). In deze brief zegt het MT: ‘De fundamentele randvoorwaarden om ons werk goed te kunnen doen, ontbreken’ en ‘het is een direct gevolg van hoe de gemeente haar rol invult’.

De Alphense gemeenteraad wil weten hoe het zover heeft kunnen komen, maar vooral: ‘welke concrete verbeteringen zijn nodig’ en ‘welke randvoorwaarden moeten worden ingevuld’. Uiteindelijk gaat het echter om de kinderen die jeugdhulp krijgen. Gert-Jan Schotanus, die sinds medio maart tijdelijk functioneert als wethouder jeugdhulp, zegt: ‘Waar het nu om gaat, is het welzijn van de kinderen’. Vandaar dat de opdracht voor de quick scan op 27 maart unaniem wordt gesteund door alle Alphense politieke partijen.

Presentaties door KokxDeVoogd en gemeente

Het rapport ‘Verzelfstandigen zonder te verzelfstandigen’ ligt inmiddels bij de Alphense gemeenteraad. In een (extra) raadscommissievergadering Sociaal Domein op 25 juni presenteert onderzoeksbureau KokxDeVoogd de uitkomsten.

Ook wordt een toelichting gegeven op de uitkomst van een intern onderzoek naar de gemeentelijke financiën op het gebied van jeugdhulp en Oog voor Thuis B.V.