Gemeente ‘stuurt in de mist’: onafhankelijk onderzoeksbureau adviseert negen aanpassingen, waaronder extra wethouder
ALPHEN AAN DEN RIJN - De gemeente Alphen aan den Rijn heeft de afgelopen periode gewerkt in een ‘perfecte storm’. Dat concludeert onderzoeksbureau Boer & Croon in een kritisch rapport over de samenwerking binnen het gemeentehuis. De onderzoekers spreken van ‘sturen in de mist’: een opeenstapeling van structurele werkdruk, politieke spanningen en een kwetsbare informatievoorziening.
Het onderzoek werd ingesteld na de onrustige periode in 2024 en 2025. De onderzoekers spraken met wethouders, raadsleden en ambtenaren om te achterhalen waarom de boel zo onder spanning stond.
Er wordt geconcludeerd dat het samenwerken tussen de gemeenteraad, het college, de griffie en de ambtelijke organisatie onder zware druk staat. Hoewel alle betrokkenen grote inzet en loyaliteit tonen, ontbreekt het aan een stabiel fundament voor sturing en samenwerking.
Sturen zonder kompas
De belangrijkste bevinding is dat raadsleden vaak beslissingen nemen zonder dat alle feiten op tafel liggen. Beleidsinformatie is vaak versnipperd, niet actueel en onvoldoende voorzien van bestuurlijke duiding. Hierdoor worden zowel de raad als het college gedwongen om besluiten te nemen op basis van intuïtie of incidenten, in plaats van feiten.
Ook de cultuur binnen het gemeentehuis speelt een rol. Medewerkers en bestuurders durven elkaar nauwelijks aan te spreken als er iets misgaat. Spanningen worden vaak geneutraliseerd door simpelweg harder te werken, in plaats van de onderliggende oorzaken expliciet te bespreken.
Rollen door de war
Volgens het rapport zijn de rollen van de mensen binnen het gemeentehuis door elkaar gaan lopen. Zo verliest de gemeenteraad zich vaak in kleine details en incidenten, in plaats van te kijken naar de grote plannen voor de toekomst. Hierdoor verdwijnt soms de kaderstellende en controlende rol.
Wethouders functioneerden in de onderzochte periode te veel als een verzameling individuele bestuurders met een zware portefeuillebelasting. De ambtelijke organisatie was verder kwetsbaar door voortdurende personele wisselingen in de top en een hoge afhankelijkheid van externe inhuur.
Oplossingen
Om uit de mist te komen zijn door Boer & Croon negen aanbevelingen gedaan. 'Deze aanbevelingen richten zich op het versterken van de bestuurlijke informatiepositie, het professionaliseren van processen en rollen, het vergroten van strategisch leiderschap, het versterken van de griffie, het verbeteren van de politieke debatcultuur, het benutten van de driehoek als strategisch ankerpunt, het vergroten van de bestuurlijke capaciteit en het borgen van structurele reflectie', valt te lezen in het rapport.
Het belangrijkste advies is om het aantal wethouders uit te breiden van vijf naar zes. Dit is om de individuele druk te verlagen. De huidige wethouders hebben volgens het onderzoek simpelweg een te volle agenda.
Hoe nu verder?
'Het college herkent zich in de analyse in dit rapport en de daaruit voortvloeiende aanbevelingen gericht op het college, de organisatie maar ook het gemeentebestuur als geheel. De aanbevelingen moeten in onderlinge samenhang worden bezien en uitgevoerd, in een goede samenwerking tussen raad, college en ambtelijke organisatie', schrijft het college in een brief aan de raadsleden.
In aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen wordt op korte termijn een werksessie met de hele raad georganiseerd om de aanbevelingen uit het rapport te bespreken. De uitkomsten worden vastgelegd in een overdrachtsdocument voor de nieuwe gemeenteraad, dat naar verwachting in februari 2026 wordt vastgesteld.
Lees ook: Sfeer om te snijden bij beëdiging raadslid: fracties weigeren op te staan en wethouders blijven weg