Water in de Zegerplas gifgroen door blauwalgen, wat is er aan de hand?
ALPHEN AAN DEN RIJN - Met deze warme temperaturen is een frisse duik zeer welkom, maar het zwemwater in de Zegerplas zit vol met blauwalg, waar je flink ziek van kan worden. 'Ik vraag me af of ze het echt goed schoon maken', zegt een man die langs het water zit. 'Ik vind het vies, het is ook heel groen', vertelt een vrouw.
Ondanks het negatieve zwemadvies waren er toch mensen aan het zwemmen en waterskiën in de Zegerplas. Hoe kan dat? 'Het negatieve zwemadvies is voornamelijk gebaseerd op het strandterras, of de speelvijver zoals wij het noemen. Dat is het gedeelte wat je ziet voor de steiger', verklaart Lindy Goedhart van Wet 'n Wild. 'Er wordt wel een waarschuwing bij ons afgegeven als je de baan opgaat. Dat het verstandig is om het water niet door te slikken, voor kinderen kan het ook gevoelig zijn voor de huid of darmklachten. Dus maak de keuze zelf en spoel jezelf na afloop goed af.'
Er waren ook mensen verrast door de waarschuwing voor blauwalg. 'Wij waren gewoon lekker aan het fietsen hier en ineens zien we gelukkig aan het begin van de plas wel een bord met negatief zwemadvies. Dus het was een verrassing voor ons', zegt een vrouw balend. Ze had graag even willen zwemmen in het water: 'Met deze temperaturen is dat wel aangenaam.'
Twee kinderen vragen aan hun moeder of ze in het water mogen zwemmen. 'Nee, ik krijg net te horen dat als je in het water zit, dat je daar ziek van kan worden', zegt ze. 'We willen natuurlijk niet dat ze ziek worden. De vakantie daar moeten ze van genieten en niet ziek zijn.' Het nieuws over de waarschuwing voor blauwalg in de Zegerplas had de vrouw niet meegekregen. 'Ik wist het niet, want ik kom zelf toevallig net terug uit Berlijn.'
Wat is blauwalg?
Hoe ontstaat blauwalg? En welke plekken moet je voorlopig even vermijden? Het Hoogheemraadschap van Rijnland geeft antwoord. Blauwalgen (ook wel cyanobacteriën genoemd) zijn kleine organismen (alleen met de microscoop te zien) die voorkomen in zoet water. Overal ter wereld komt blauwalg voor. Als water blauwalg bevat, is dat een teken dat de kwaliteit ervan niet goed is. Vaak ruik je het al: blauwalg geeft een stinkende, muffe geur af.
Bovendien is sommige blauwalg giftig. Als je zwemt in water waar blauwalg voorkomt, kun je last krijgen van huidirritatie. Als je blauwalg binnenkrijgt levert het vervelende gezondheidsproblemen op, zoals maag- en darmklachten. Vooral kinderen zijn kwetsbaar, omdat zij zich minder bewust zijn van de risico's en makkelijker water binnenkrijgen. Maar ook dieren zijn er vatbaar voor.
Hoe ontstaat blauwalg?
Blauwalgenoverlast neemt de laatste week, waarin de temperaturen flink zijn opgelopen, enorm toe. Want de organismen gedijen goed bij voedselrijk en warm water, met voorkeur bij een temperatuur tussen de twintig en dertig graden.
Als er weinig stroming is in het warme water ontstaat er een optimale conditie voor blauwalgen om te groeien. Ze komen dan naar de oppervlakte drijven en vormen een drijflaag. Dat ziet eruit als een laagje verf aan het wateroppervlak.
De kleur varieert van heldergroen tot blauw, of juist roodachtig of bruin als de blauwalgen afsterven. Ook kan er een laag schuim langs de oever verschijnen.
Wat wordt er tegen gedaan?
Het hoogheemraadschap (waterbeheerder in onze regio) zet maatregelen in om (een overdaad aan) blauwalg te voorkomen. Dit moet de waterkwaliteit verbeteren, zodat blauwalg minder de kans krijgt om zich te ontwikkelen. Welke maatregel het beste werkt, hangt af van de situatie. Per zwemlocatie wordt dus gekeken wat er aan de hand is.
Voedselrijk water is fijn voor blauwalg, en dus wordt er actie ondernomen om dit tegen te gaan. Zo worden de waterbodems gebaggerd, waardoor voedingsstoffen uit de bodem niet in het water terechtkomen. Ook wordt de afvalwaterzuivering verbeterd, waardoor er minder voedingsstoffen in het oppervlaktewater wordt geloosd.
Tot slot ververst het Hoogheemraadschap het watersysteem: ze voeren vers water aan in boezems en polders. Hierdoor hopen blauwalgen zich minder snel op. Al deze genoemde maatregelen hebben pas op de lange termijn effect. Ook kan het droogte in de zomer lastig zijn om ze in te zetten (bij een tekort aan vers water).
Ook zijn er lokale maatregelen om de symptomen direct te bestrijden: deze hebben sneller effect. Denk aan het lokaal doorspoelen met pompen of mixers, waarmee er beweging in het water wordt gecreëerd. De blauwalgen verdwijnen hierdoor niet, maar de hinder wordt wel verminderd.
Ook luchtmenginstallaties worden ingezet. Die mengen het water in diepe plassen, waardoor algen in het donkere, diepe deel afsterven door gebrek aan licht.
Het hoogheemraadschap kan ook defosfateren, waarbij fosfor (de belangrijkste voedingsstof voor blauwalgen) uit het water wordt gehaald. Dit werkt alleen in geïsoleerde plassen. Bij grote stankoverlast kan het hoogheemraadschap de drijflagen van blauwalgen afzuigen. Maar omdat de algen snel groeien, heeft dit een tijdelijk effect.
Gaan de blauwalgen weer weg?
Blauwalgen leven van nature in het oppervlaktewater en zijn moeilijk helemaal weg te halen als ze eenmaal gaan groeien. Luchtmenginstallaties werken erg goed in het voorkomen van blauwalg.
Maar in warme periodes zoals nu kan ook op die plekken blauwalg voorkomen. Bijvoorbeeld aangevoerd vanuit andere wateren. En als het er eenmaal zit, is het lastig bestrijden. Als het weer omslaat, kunnen ze wel zo weer verdwijnen.
Op welke plekken komt het voor?
Meer dan de helft van alle officiële zwemwaterlocaties heeft overlast van blauwalgen. Ook in onze regio is het goed raak.
Zo heeft het Oosterduinse meer in Noordwijkerhout blauwalgen, het water in de Delftse Hout en de verschillende zwemwaterplekken bij Vlietland (Leidschendam). Een compleet overzicht vind je op www.zwemwater.nl.
Wat kan je zelf doen?
Op zwemwater.nl vind je een overzicht van alle officiële zwemplekken waar blauwalgen voorkomen. Vermijd dit water zolang de waarschuwing geldt. Merk je blauwalgen op bij een plek die niet in het overzicht staat, meld dit dan via dezelfde site.
Ben je in contact gekomen met blauwalg, spoel dan je huid en ogen goed af met schoon water. Heb je klachten, neem dan contact op met de huisarts. Of de dierenarts wanneer bijvoorbeeld je hond (vermoedelijk) in aanraking is gekomen met blauwalg. Dieren zijn kwetsbaarder, dus is het belangrijk om snel de dierenarts te bellen.
Lees ook: Waarschuwing voor blauwalg bij Zuidoever van Zegerplas