Wethouder Straver zet nieuwe koers uit voor gemeentefinanciën: ‘We gaan geen lastige beslissingen uit de weg’
ALPHEN AAN DEN RIJN - Wethouder Financiën Ernst-Jan Straver wil de gemeentelijke financiën structureel op orde krijgen, zodat Alphen aan den Rijn de komende jaren verder kan groeien. Daarvoor is volgens hem wel het verhogen van de ozb nodig en moeten nieuwe grote ambities wachten.
Jarenlang zat Ernst-Jan Straver zich als raadslid voor Partij voor de Arbeid te ergeren aan het financiële beleid van de gemeente Alphen aan den Rijn. Sinds vier maanden is hij als wethouder Financiën zelf verantwoordelijk voor het beleid. Nu is het aan hem om de financiële problemen van de gemeente op te lossen.
En die problemen zijn best uitdagend, laat hij weten. ‘De kosten te hoog, de inkomsten te laag en de gemeente heeft een lege spaarpot’, somt hij op. Daarbij moet de gemeente steeds meer doen van het Rijk, terwijl de benodigde financiën volgens hem daar niet altijd bijkomen.
‘Wel de taken, niet de knaken’, zei hij vorige week bij de presentatie van de begroting voor 2027, getiteld ‘samen groeien naar de toekomst met hoopvol realisme’.
De gemeente Alphen verwacht in 2027 530 miljoen euro uit te geven, maar moet het met 516,3 miljoen euro aan inkomsten doen: het tekort van 13,7 miljoen euro moet uit de reserves komen. Dit jaar verwacht de gemeente ongeveer 540 miljoen euro uit te geven, met een tekort van zo’n 15 miljoen.
Tijd voor trendbreuk
De gemeente moet de komende jaren flink gaan groeien. In 2040 moeten er 140.000 mensen wonen: 22.000 meer dan nu. En een gemeente met 140.000 inwoners moet de basis op orde hebben, vindt Straver.
Daarvoor is volgens de wethouder een ‘trendbreuk’ nodig. De gemeente heeft volgens hem te lang vooral één of per collegeperiode van vier jaar vooruitgekeken. En dat kan niet langer.
‘De gemeente bestaat niet uit een periode van vier jaar’, zegt hij. ‘Er is ook geen bedrijf dat slechts vier jaar vooruitkijkt. Je merkt dat dat politiek wel gedaan is’, uit Straver zijn kritiek.
Pieken en dalen
Daardoor werden projecten en lastige keuzes uitgesteld, ‘totdat het niet langer kon’, met forse kostenstijging als gevolg. Er moet beter inzichtelijk worden gemaakt wanneer gebouwen aan vervanging toe zijn, wanneer sportvelden moeten worden aangelegd of er onderhoud aan wegen of bruggen moet plaatsvinden.
‘Als je daar geen rekening mee houdt, heb je enorme pieken in je uitgaven’, legt Straver uit. ‘Daar moeten we echt vanaf.’
‘Geen andere mogelijkheid’ dan ozb omhoog
Het zijn zulke pieken die ook leidden tot de enorme verhoging van de onroerendezaakbelasting (ozb) met dertig procent dit jaar. Dat was nodig ‘om het schip drijvende te houden’, verklaart de wethouder.
Maar om alles goed uit te blijven voeren zijn er meer inkomsten nodig, stelt het college. Daarbij zien ze ‘geen andere mogelijkheid’ dan de ozb de komende jaren verder te verhogen.
‘We willen nu structureel de boel echt op orde krijgen' - Wethouder Ernst-Jan Straver
Dit jaar steeg de ozb al met dertig procent. De komende twee jaar moet daar nog eens 8,45 procent bij komen. De ozb levert in 2027 dan naar verwachting 47,8 miljoen euro op, minder dan tien procent van de totale gemeentelijke inkomsten.
‘We willen nu structureel de boel echt op orde krijgen, zodat we dit soort verrassingen niet meer krijgen.’ Tegelijkertijd kan hij niet beloven dat dit de laatste verhoging ooit is.
Onder toezicht
Zonder de verhoging zou de gemeente geld tekortkomen, waardoor het weer onder toezicht van een financieel toezichthouder van de provincie Zuid-Holland zou komen te staan. Tot eerder dit jaar was dit het geval.
Met de ozb-verhogingen zou de gemeente in 2030 weer in de plus staan, en zou de provincie niet hoeven in te grijpen. ‘Dan heb je niks te zeggen’, zegt Straver. Bovendien wil Straver ‘ver weg blijven van discussies over het openhouden van zwembaden en bibliotheken’, zoals vorig jaar wel naar voren kwam.
Ondanks de verhogingen verwacht de gemeente ook komende jaren nog in de min te eindigen: met 9,7 miljoen euro in 2028 en 1,2 miljoen euro in 2029. In 2030 moet de gemeente met 2,2 miljoen euro in de plus staan.
Op zoek naar andere inkomsten
Maar de wethouder geeft aan niet alleen naar de inwoners te kijken voor extra inkomsten. ‘We zijn van mening dat er geld te vinden is in allerlei subsidiepotten. Daar gaan we ook achteraan’, vertelt Straver, verwijzend naar Europese subsidies.
Daarnaast denkt de gemeente te kunnen besparen op jeugdzorg. Vanaf volgend jaar valt de specialistische jeugdzorg onder de Service Organisatie Zorg (SOZ), die het regionaal inkoopt, wat voor de gemeente waarschijnlijk goedkoper is. Ook heeft de wethouder goede hoop dat de overheid de bezuinigingen voor jeugdzorg deels gaat terugdraaien. ‘Ik verwacht dat ze ons op het gebied van jeugdzorg tegemoetkomen.’
Een verzwakte organisatie
Vanuit inwoners luidt vaak de kritiek dat de gemeente eerst moet bezuinigen op zichzelf, voordat het belastingen als de ozb verhoogt. Maar dat ziet Straver niet zitten. Te vaak is er al bezuinigd op eigen personeel, vindt hij. Het leidde tot een ‘uitgeklede’ organisatie die ‘enorm verzwakt is’. ‘Snijden in eigen ambtenaren, dat kunnen wij echt niet meer aan.’
Meerdere afdelingen in het gemeentehuis zouden al kampen met personeelstekorten. Om dit deels op te lossen wil het college 33 fte (voltijdbanen) aan mensen in dienst nemen. Dat moet worden betaald met geld dat nu aan externe inhuur wordt uitgegeven.
Onder meer de afdelingen handhaving, vergunningverlening en de dienstverlening moeten worden versterkt. Ook wordt er 2,7 miljoen euro vrijgemaakt voor onder meer opleidingen en het standaardiseren van processen.
‘Op kracht brengen’
Maar met de 33 fte zijn volgens de wethouder de problemen in het gemeentehuis nog verre van opgelost. ‘In totaal komen we 182 fte tekort’, zegt Straver. Dit terwijl er ruim duizend fte bij de organisatie van de gemeente werkt. Ook kampt de gemeente met een ziekteverzuim van acht procent. Dat is hoger dan het gemiddelde van 6,7 procent in 2025, volgens A&O fonds Gemeenten.
‘De organisatie staat onder hoge spanning. Wil je als gemeente naar voren gaan, moet je de organisatie op kracht brengen zodat ze uit kunnen voeren wat ze uit moeten voeren’, concludeert Straver.
Grote ambities
De gemeente heeft de komende jaren namelijk nog genoeg om uit te voeren. De bouw van de nieuwe wijk De Gnephoek, goed voor 5.600 woningen, moet worden voorbereid. Nu al wil de gemeente zeker zeshonderd woningen per jaar bouwen. Een nieuwe Taskforce woningbouw moet er komen om de woningbouw verder te versnellen en creatieve oplossingen voor het woningtekort te bedenken.
Daarbij is er de warmtetransitie. In 2050 moet alle gebouwen in Nederland van het gas af en koken en verwarmen met duurzame warmtebronnen. Daarnaast is er nog zeker 120 miljoen euro voor allerlei projecten, zoals het onderhoud van bruggen, het bouwen van nieuwe sporthallen en het vervangen van zwembad De Hoorn.
Het is slechts een greep uit een lange lijst aan taken die op het bord van de gemeente liggen. Ruimte voor nieuwe grote ambities is volgens de wethouder daarom de komende jaren niet wenselijk.
‘De boel structureel op orde krijgen’
‘Ik heb in de raad jarenlang gepleit om de boel structureel op orde te krijgen’, vertelt Straver. ‘Het minste wat ik kan is zorgen dat de boel op orde is. Eerst de basis, dan kunnen we de gemeente echt brengen naar een groeigemeente.’
Lees ook: Gemeente wil ozb weer laten stijgen, wethouder noemt het ‘noodzakelijk’
Lees ook: Zoektocht naar nieuwe burgemeester Alphen aan den Rijn van start
Lees ook: Zero-emissiezone dwingt kleine ondernemer tot ingrijpende keuzes: ‘Pensioengeld al uitgegeven’