‘Het is mijn lust en mijn leven’, emotionele Gerard van As (81) zegt politiek vaarwel

31 mei 2026 om 8.58 uur   ·   Haniff Harharah

GEMEENTE ALPHEN AAN DEN RIJN - Het aanleggen van de N11, de herinrichting van het stadshart en de aanstaande bouw van zeker 5500 huizen in de Gnephoekpolder. Vriend en vijand zijn het erover eens: aan de politieke erfenis die Gerard van As achterlaat, mag niet zomaar voorbij worden gegaan. Al wordt zijn directheid hem lang niet altijd in dank afgenomen. 'Hij kan heel onaardig zijn.'

Na dik 23 jaar heeft Gerard van As donderdagavond afscheid genomen als wethouder. Hij reageert geëmotioneerd op de mededeling van waarnemend burgemeester Erik van Heijningen dat de gemeenteraad hem, vanwege al zijn verdiensten, heeft benoemd tot ereburger van Alphen aan den Rijn.

'Dit overvalt me', stamelt de 81-jarige Van As, nadat hij vanuit zijn zetel naar het midden van de raadszaal is gesjokt. 'Ik ben er nog een beetje stil van, eerlijk gezegd.' Opvallend, voor een man die normaal nooit om woorden verlegen zit.

Volgers van de landelijke politiek zouden hem kunnen kennen van zijn vierjarig tijdperk als Tweede Kamerlid voor de Lijst Pim Fortuyn (LPF). Maar in zijn woonplaats wordt hij vooral gezien als de drijvende kracht achter behoorlijk wat bouwprojecten.

Begin jaren tachtig wordt Van As voor de eerste keer wethouder. Die functie vervult hij iets minder dan elf jaar namens de VVD, met als meest in het oog springende wapenfeit de aanleg van autoweg N11.

Aanvaringen

Martien Paats (over twaalf dagen 91) werkt in die periode nauw met hem samen. 'Op zakelijk gebied konden we het goed met elkaar vinden. Maar we hebben best wel wat aanvaringen gehad', openbaart de oud-burgemeester van Alphen.

Hoog is het daarbij nooit opgelopen, voegt voormalig ARP- en later CDA-politicus Paats er na lang nadenken aan toe. 'Ik zei wat ik van iets vond en dat deed hij ook. In bepaalde fases had-ie het hart op de tong, maar op andere momenten kon-ie ook wel terughoudend zijn.'

'Gerard kan soms voor de muziek uitlopen', verklaart Mat Herben (73), die in 2005 als fractievoorzitter van de LPF het stokje overdraagt aan de Alphenaar. 'Dat kan dan bij anderen wrevel opwekken, maar achteraf heeft hij meestal wel gelijk.'

Aanvaringen heeft hij nooit gehad met Van As. Wel meningsverschillen, benadrukt Herben, opgegroeid in de Haagse Molenwijk. 'Als hij wordt aangevallen, slaat-ie terug. Dat moet je niet doen, heb ik hem voorgehouden. Maar in die zin is hij altijd een straatvechter gebleven.'

Hij vergelijkt Van As met een klassieke Italiaanse voetballer. Charismatisch, gesoigneerd en stijlvol, maar met Latijns temperament. 'Hij heeft ook grinta', betoogt Herben. Oftewel: de wil om te winnen en doorzettingsvermogen.

In 2010 richt Van As de lokale partij Nieuw Elan op. Met succes, want de laatste drie gemeenteraadsverkiezingen worden allemaal gewonnen. Als wethouder speelt hij een sleutelrol rondom de herinrichting van het stadshart en de op handen zijnde bouw van ruim 5500 huizen in de Gnephoek.

'Een heel bevlogen bestuurder, met wie ik het niet altijd eens was.' Zo noemt Ank de Groot (72), het langstzittend raadslid in Alphen, misschien wel haar grootste politieke tegenstander. 'Hij was niet altijd even makkelijk, ook niet in debatten. Maar hij is niet voor niks ereburger geworden.'

Verbaal hebben de twee het geregeld met elkaar aan de stok. Bijvoorbeeld eind 2023, tijdens een debat over de komst van een tijdelijk asielzoekerscentrum. 'Dan bent u niet goed bij uw hoofd', snauwt Van As naar De Groot, die sinds 1990 actief is als raadslid.

Wat de fractievoorzitter van RijnGouweLokaal het vervelendst aan Van As vindt? 'Hij kan drammen, hij kon best wel onaardig zijn. Maar aan de andere kant: hij is blijven trekken aan allerlei bouwprojecten en heeft veel betekend voor Alphen. Ik denk dat je daar niks aan af moet doen.'

'Zijn grootste verdiensten kun je vastpakken en zien', aldus André de Jeu (62), die bijna vanaf het begin betrokken is bij Nieuw Elan. Hij doelt daarmee op het grote aantal gemeentelijke woningen dat door toedoen van de afgezwaaide wethouder is en wordt gebouwd.

Yin en yang

Als onervaren politicus is De Jeu op voorspraak van Van As uitgegroeid tot (ex-)fractievoorzitter van de partij. 'Ik had geen idee wat dat werk inhield, maar hij heeft me heel veel dingen geleerd. Al waren we het niet altijd met elkaar eens. Als een soort yin en yang hebben we samen de partij groot gemaakt.'

Het grootste verschil tussen de mentor en zijn leerling schuilt in hun karakters, legt De Jeu uit. 'Gerard is beter in iemand een schop onder de kont geven, zodat diegene een beetje harder gaat lopen. Ik ben wat diplomatieker, maar hij heeft me geleerd om op sommige momenten directer te zijn.'

Alle loftuitingen ten spijt, vertrekt Van As wel met een vervelende nasmaak uit het gemeentehuis. Hij moet namelijk tegen zin zin weg als wethouder. Die teleurstelling uit hij publiekelijk in termen als 'bedrogen', 'misbruikt' en zelfs een 'dolksteek' in zijn rug.

De Jeu: 'Dat zijn zíjn woorden, wij zien dat echt anders. Ik begrijp zijn frustratie, maar hij is bij alle gesprekken betrokken geweest.' De verkenner van het nieuwe Alphense college onthult dat Nieuw Elan wél met Van As door wilde. Maar wie daar een stokje voor heeft gestoken, wil De Jeu niet zeggen.

'Gelet op mijn leeftijd, moet je ook een keer stoppen' - oud-wethouder Gerard van As

Op vragen over zijn ongewenste vertrek wil Van As zelf niet meer ingaan. Het enige wat hij erover loslaat, klinkt compleet anders dan eerder deze maand. 'Er is een tijd van komen en een tijd van gaan. Gelet op mijn leeftijd, moet je ook een keer stoppen.'

Leeftijd hoeft juist geen bepalende factor te zijn bij het nemen van die beslissing, stelt Paats in algemene zin. 'Het hangt van zoveel dingen af, zoals hoe fit en mentaal sterk je bent. Daarvoor kun je beter anderen in je omgeving raadplegen, want je hebt er zelf niet altijd de beste kijk op.'

Adviseur

Herben zou het 'niet verstandig' hebben gevonden als Van As op het pluche was blijven plakken. 'Je kunt beter op je hoogtepunt afscheid nemen', meent de man die aan het begin van dit jaar zelf de stekker trok uit zijn partij Lokaal Montfoort.

Helemaal stoppen gaat de Alphense hoofdrolspeler overigens nog niet. Hij blijft de komende twee jaar verbonden aan het gemeentebestuur, in een rol als adviseur bij grote (bouw)projecten. 'Ik gedij in de politiek. Het is mijn lust en mijn leven', besluit Van As.

Lees ook: Vuurwerk blijft uit na veelbesproken besluit om wethouder weg te sturen: 'Hij verdient een lintje'

Lees ook: Twee vrouwen krijgen plek in ambitieus college:  Keuze op inhoud'

Lees ook: Politieke afrekening kost VVD plek in beoogde coalitie: 'We nemen rechtse geluiden serieus mee'