VVD heeft met uitspraken groot deel van Alphense politiek tegen zich in het harnas gejaagd: ‘Ik vind deze uitspraken schandelijk’
GEMEENTE ALPHEN AAN DEN RIJN – Het gaat niet goed met de Alphense afdeling van de VVD. Oud-wethouder Anouk Noordermeer heeft zich stuk gebeten op jeugdzorg en is feitelijk naar huis gestuurd. Fractievoorzitter Vanessa Scholtens is uit de fractie gezet. Raadslid Jeroen Matthijssen noemt de Alphense ambtenaren ‘de vierde macht’ en dat valt niet goed.
Sinds de fusie met Boskoop en Rijnwoude gaat het met de Alphense VVD bergafwaarts. In 2018 belandt de ooit grootste partij van Alphen zelfs onder aanvoering van de nieuwe lijsttrekker Anouk Noordermeer in de oppositiebanken. Na de verkiezingen van 2022 vormt de VVD samen met Nieuw Elan, CDA en D66 een nieuwe coalitie. Noordermeer wordt de VVD-wethouder met als portefeuille vooral Sociaal Domein. Tot vorig jaar, 2024, lijkt alles pais en vree in de coalitie.
Niets aan de hand
Achter de schermen, zo blijkt naderhand, is het een heel ander verhaal. In 2024 ontvouwt zich langzaam het drama rond de Alphense jeugdzorg. Tussen wethouder Noordermeer en haar beleidsmedewerker en de gloednieuwe organisatie Oog voor Thuis botert het vanaf het begin in januari 2024 niet.
Zowel Oog voor Thuis als de ambtelijke organisatie verliest belangrijke medewerkers én er zijn steeds grote financiële tegenvallers. De gemeenteraad is ongerust en vraagt in de loop van dat jaar een aantal keren naar de gang van zaken en hoe het zit met de financiën. Noordermeer sust de boel en meldt telkens dat er ‘niets aan de hand is’.
Brandbrief jeugdzorg
Eind februari van 2025 wordt een granaat in de gemeenteraad gegooid in de vorm van een brandbrief van de directeur-bestuurder van Oog voor Thuis. In haar ontslagbrief doet zij haarfijn uit de doeken wat er mis is in de Alphense jeugdzorg. En dat is niet de zorg zelf. Het is een gebrekkige opzet van de organisatie en het is tegenwerking vanuit ambtelijke hoek. Maar vooral wordt de organisatie gesmoord in al dan niet goedbedoelde adviezen en eisen van de wethouder, terwijl de organisatie juist op eigen benen moet staan. Wethouder Noordermeer neemt per 1 april ontslag.
De gemeenteraad weet verder van niets tot de opvolger van Noordermeer op 7 april het een en ander naar buiten brengt op basis van WOO-verzoeken. Uit de stukken blijkt onder meer dat ambtenaren geen vertrouwen hebben in wethouder Noordermeer en dat zij spreken over ‘machtsmisbruik en intimidatie’. De hele gang van zaken belandt uiteindelijk, na de Quick scan, in een onthutsend rapport ‘Verzelfstandigen zonder te verzelfstandigen’ dat in juni naar de gemeenteraad gaat.
Wat er gebeurt in de VVD
Anouk Noordermeer raakt op 19 maart haar portefeuille Sociaal Domein kwijt. Twee weken later vertrekt de VVD-fractie uit de coalitie met de wethouder in haar kielzog. Als reden wordt gegeven dat VVD-raadslid Jeroen Matthijssen en wethouder Noordermeer ‘onder druk zijn gezet door de coalitiepartners’ op een relatief onbelangrijk dossier, namelijk huisvesting arbeidsmigranten.
De hele fractie lijkt achter Noordermeer te staan. Achter de schermen spelen echter andere zaken. Nog voor het emotionele vertrek uit de coalitie op 1 april is door de oud-wethouder een aangifte van aanranding tegen een collega-wethouder gedaan. Dat leidt tot nog meer commotie in de Alphense politiek. Twee weken later, op 17 april, volgt de ontslagbrief van Noordermeer waarin zij vol in de aanval gaat tegen haar voormalige collega’s in het college van burgemeester en wethouders (B&W). Zij beschuldigt hen van ‘structureel denigrerend gedrag dat vrouwen in bestuurlijke posities helaas vaker treft'.
De fractie krimpt
In juni wordt Vanessa Scholtens, de fractievoorzitter, door de fractie naar huis gestuurd omdat zij niet ‘liberaal genoeg is’. Dat is althans de lezing die naar buiten komt. Scholtens houdt haar raadszetel en gaat zelfstandig verder als raadslid. Daarom kan zij ook niet worden vervangen door de eerstvolgende op de VVD-kieslijst. Dat is volgens de regels Anouk Noordermeer.
Tot nu toe is in de gemeenteraad de positie van fractievoorzitter van de inmiddels viermansfractie vacant. Opvallend is dat sinds het vertrek van Scholtens raadslid Matthijssen een prominente rol speelt in de Alphense raad. Twee andere VVD-raadsleden zijn niet aanwezig tijdens de gemeenteraadsvergadering van juni en ook niet tijdens de eerste raadscommissievergaderingen van juli.
Quick scan
De Quick scan ‘Verzelfstandigen zonder te verzelfstandigen’ liegt er niet om. Het rapport is een onderzoek naar de gang van zaken in de Alphense jeugdzorgorganisatie Oog voor Thuis B.V. Het schetst een nogal ontluisterend beeld van gebrekkige samenwerking en zelfs van tegenwerking binnen de muren van het Alphense gemeentehuis.
Kern van de zaak is dat zowel gemeente als organisatie moeite heeft met rolvastheid: de gemeenteraad gaat over het wat, Oog voor Thuis over het hoe. In de praktijk bemoeien gemeenteraad, wethouder Noordermeer én ambtenaren zich met het hoe. De Quick scan biedt vooral handvatten om een positieve draai aan de situatie te geven en gaat uitdrukkelijk niet over personen.
Vierde macht in jeugdzorg
Naar de mening van de VVD gaat de Quick scan echter over falen van ambtenaren. ‘De ambtelijke organisatie heeft het politieke besluit getorpedeerd. Er is sprake van een vierde macht in het gemeentehuis’, zegt Matthijssen tijdens de bespreking van het rapport op woensdag 2 juli. De drie machten in de politiek zijn normaal gesproken de wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Ambtenaren als vierde macht is een ‘functie’ die niet hoort te bestaan. De uitspraak is dan ook een stap te ver voor onder meer wethouder Gert-Jan Schotanus (jeugdzorg): ‘De ambtenaren kunnen zich hier niet verdedigen. We moeten voorzichtig omgaan met onderlinge relaties. Onze ambtenaren moeten de zaken nu wel rechtbreien.’
Dat oud-wethouder Noordermeer de problemen niet herkende en ook niet met de juiste informatie naar de gemeenteraad kwam, aldus verschillende andere politieke partijen tijdens dit gesprek, legt de VVD-er naast zich neer. Ook wordt door een aantal partijen gesteld dat de wethouder politiek verantwoordelijk is en niet de ambtenaren. Op de voor Noordermeer zeer schadelijke informatie die in februari en maart naar buiten kwam, wil Matthijssen helemaal niet ingaan. Hij blijft bij de stelling: ‘Wethouder Noordermeer had niet af hoeven treden. Zij is voor de bus gegooid.’
Vierde macht in duurzaamheid
Matthijssen doet er de volgende dag, donderdag 3 juli, nog een schepje bovenop tijdens het debat over het al dan niet instemmen met de voorkeurslocaties voor windturbines. ‘Veel inwoners hebben ‘nee’ gezegd. Het ambtelijk apparaat gaat al jaren voor windturbines. Hier is de vierde macht aan het werk.’ Voorzitter Ernst-Jan Straver roept Matthijssen op om zich te richten tot de wethouder en de gemeenteraad.
Wethouder Gert van den Ham (duurzaamheid) reageert op de opmerkingen en vindt het opmerkelijk dat de VVD-er hem nu niet aankijkt: ‘Ik vind deze uitspraken schandelijk. En ik sta voor onze mensen. Onze ambtenaren werken hard. De opmerking over vierde macht is zeer onder de maat.’
De uitdagingen van de VVD op een rij
De lokale VVD heeft de afgelopen anderhalf jaar achter elkaar te maken met uitdagingen. De voor de VVD belangrijke jeugdzorg komt niet van de grond en uit de Quick scan blijkt dat dit onder meer te maken heeft met ‘bemoeizucht’ van de VVD-wethouder. De fractie van de VVD stapt op een opvallend moment op om een ander, relatief onbelangrijk, dossier. De wethouder volgt en heeft sindsdien geen rol meer in de lokale politiek. De fractievoorzitter wordt uit de fractie gezet, maar behoudt haar raadszetel en kan dus niet door een VVD-kandidaat worden opgevolgd. Als klap op de vuurpijl heeft raadslid Matthijssen met zijn uitspraken een groot deel van de Alphense politiek en het complete Alphense ambtenarenkorps deze week tegen zich in het harnas gejaagd.
Lees ook: Gedoe rond werkklimaat in Alphens gemeentehuis: ‘Zij zijn in feite bang’